AYM İhlal Oranları ve Ferdi Müracaatın Tesiri

AYM İhlal Oranları ve Ferdi Müracaatın Tesiri

ANAYASA Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, AYM’nin verdiği ihlal kararı oranlarının Danıştay yahut Yargıtay’ın verdiği bozma kararı oranlarının çabucak hemen yarısına tekabül ettiğini, isimli yargıda toplam müracaatlar içinde ihlal oranının yüzde 3-3,5, idari yargıda yüzde 2,5 ile 3 ortasında olduğunu söyledi. Özkaya, “Türk hukuk sistemi artık isimli ve idari yargı tertiplerinde anayasal manada anayasal kontrol yapmaya başladılar. Kozmik prensip ve standartları Türk hukuk sisteminde uygulamaya başladılar. Ferdi müracaat burada bir dönüştürücü tesir gücünü gösterdi, tüm yargı yerlerinde farkındalık oluşturdu” dedi.

AYM Başkanı Kadir Özkaya, Ankara Bilim Üniversitesi’nde düzenlenen ‘Anayasa Mahkemesinde Kişisel Müracaatın Türk Hukukuna Etkisi’ bahisli sempozyumda konuştu. Özkaya, AYM’ye ferdi müracaatın giderek gelişen ve Türk hukuk sisteminde de dönüştürücü tesir gücüne sahip olan bir uygulama haline geldiğini söyledi. Özkaya, “Burada alışılmış ferdî müracaat sistemine yöneltilen en kuvvetli tenkit, ferdi müracaat yolunun AYM’yi isimli ve idari yargı nizamında Yargıtay’ın ve Danıştay’ın üzerinde ‘süper temyiz’ merci haline getirdiği telaşı ve teziydi. Artık burada temel soru şu; hangi müracaat, hangi bahisler AYM’nin önüne nasıl geliyor? Kişisel müracaatta bulunabilmek için öncelikle bahsin Türk Anayasası ile Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin ortak müdafaa alanında olan bir hakka ait olması gerekiyor. Ayrıyeten Türk hukuk nizamında yetkili ve vazifeli kılınan ilgili yargı yerlerinin tüketilmiş olması gerekiyor. Bu iki öge gerçekleştikten sonra, ilgili kişi müddeti içerisinde, Yargıtay’dan, Danıştay’dan, bölge yönetim mahkemesinden, istinaf mahkemesinden veya da daha evvelki evrelerde katılaşan bir kararsa, bu katılaşmış hukuk üzerinde, kesin karar haline gelmiş kararların bir de Türk Anayasa Mahkemesi tarafından ferdi müracaat incelemesi için AYM’ye getiriyor” dedi.

‘TEMYİZ FORMÜLÜ DEĞİL’

Özkaya, ferdî müracaatın eleştirildiği üzere bir temyiz prosedürü olmadığını, AYM’nin, birinci yargı yerinin ve temyiz yargı yerinin kararına müdahale etmediğini söyledi. Özkaya, anayasa ve kanuna nazaran, ferdî müracaatta kanun yolunda gözetilmesi gereken konularda inceleme yapılamayacağına dikkat çekerek, “Yani temyiz merci, muhteşem temyiz merci sorunu burada gündeme geliyor. AYM, ferdi müracaatta nasıl bir inceleme yaparsa üstün temyiz merci üzere hareket etmemiş olacak, ki kendisine verilen yetkiyi aşmamış olsun. Bunu da Anayasa şöyle tabir etmiş; kanun yolunda gözetilmesi gereken konular ferdi müracaatta incelenemez. Burada kritik sorulardan birisi de şu; kanun yolunda gözetilmesi gerekmeyip de, anayasal kontrolde gözetilmesi gereken konular nelerdir? Bunun somutlaştırılması o denli kolay değil. Burada temel fark şu; yargı sistemi, isimli yargı nizamı, yönetim yargı tertibi, önündeki ihtilafı çözerken bir yasallık kontrolü yapıyor. Kanuna uygun olup olmadığını denetliyor. AYM’nin yaptığı kontrol ise bir anayasallık kontrolü. Hasebiyle burada önüne gelen hususun anayasal boyutuyla anayasal manadaki anlamda kapsamını, çerçevesini çiziyor. Yargı yerinin kararını, bu çerçevenin içerisinde kıymetlendiriyor. Bunu somut olarak anlatmak çok güç. Lakin biz bunu şöyle formül ettik; kanun yolunda gözetilmesi gereken konularda ferdi müracaatta inceleme yapılamama olayını, bariz takdir yanılgısı ve açıkça keyfilik barındırmıyorsa, yargı yerinin, birinci derece yargı yerinin, temyiz yargı yerinin kararına AYM müdahale etmiyor” tabirlerini kullandı.

‘İHLAL ORANLARI YÜZDE 3 CİVARINDA’

Özkaya, ferdî müracaat sisteminin, Türk hukukunda olumlu tesirler yaratarak farkındalık oluşturduğunu söyleyerek, “Bu soyut açıklamalardan sonra istatistiklere baktığımızda da, Türk Anayasa Mahkemesi ferdi başlığı incelemelerinde nitekim bir temyiz incelemesi yapıyor mu? Burada Danıştay’ın yahut Yargıtay’ın önüne gelen, daha evvelki kademelerdeki istinaf mahkemesi yahut birinci derece mahkemesi kararları temyizinde verdiği onama ve bozma oranlarına baktığımızda, o onama bozulma oranlarını yazdığımızda, bir de AYM’nin önüne gelen müracaatlarda verdiği ihlal kararlarının oranına baktığımızda, AYM’nin verdiği ihlal oranlarının ilgili yargı sisteminin kendisinin verdiği bozma oranlarının çabucak hemen yarısına hatta çok daha aşağılara tekabül ettiğini görüyoruz. AYM’nin ferdi müracaatta verdiği isimli yargı nizamına ait ihlal kararlarının yapılan toplam müracaatlar içerisindeki oranı yüzde 3-3,5 civarında. İdari yargıya ait olan verdiği ihlal oranı ise yüzde 2,5 ile 3 ortasında. Bozma oranları ise çok daha yüksek kendi yargı tertibi içerisinde” dedi.

‘FARKINDALIK YARATTI’

Özkaya, bu düşük ihlal oranlarına bakıldığında iki sonuç ortaya çıktığına işaret ederek, “Birincisi, Türk hukuk sistemi de artık isimli ve idari yargı nizamlarında anayasal manada anayasal kontrol yapmaya başladılar. Kozmik prensip ve standartları Türk hukuk sisteminde uygulamaya başladılar. Öteden beri de uyguluyordu lakin daha bir farkındalık oluştu. Ferdi müracaat burada bir dönüştürücü tesir gücünü gösterdi. Ferdi müracaat, yargıya tüm yargı yerlerinde bir farkındalık oluşturdu. Memleketler arası unsur ve standartların, temel hak ve özgürlüklere ait memleketler arası standartlarının, Türk hukukuna iktisabı noktasında kişisel müracaat sistemi bir farkındalık oluşturdu. Bu farkındalık aracılığıyla da tüm yargı yerlerimizin temel hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi bağlamında standartların daha da güzelleşmesine katkı yaptı” tabirlerini kullandı.

administrator

Related Articles

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir